Σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια: Οι δήμοι και οι περιφέρειες ζητούν πιο στοχευμένη στήριξη

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας και την παροχή καθαρής ενέργειας στους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ, αλλά εκφράζουν τη λύπη τους για το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για οικονομικά προσιτή ενέργεια δεν περιλαμβάνει προσαρμοσμένα μέτρα για τους δήμους και τις περιφέρειες και δεν λαμβάνει πλήρως υπόψη τον καίριο ρόλο τους στην ενεργειακή μετάβαση. Η γνωμοδότηση με επικεφαλής τη Δήμαρχο του Łódź Hanna Zdanowska (PL/EPP) υιοθετήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών στις 10 Δεκεμβρίου.

Η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας αντιπροσωπεύουν πάνω από το 75 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, γεγονός που σημαίνει ότι η απαλλαγή του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές είναι απαραίτητη για τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα. Ταυτόχρονα, το υψηλό ενεργειακό κόστος επηρεάζει σήμερα περισσότερους από 47 εκατομμύρια Ευρωπαίους. Ηγνωμοδότησητης ΕτΠ υπογραμμίζει ότι η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, σταθερή και καθαρή ενέργεια αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και συνοχής και ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να πραγματοποιηθεί με οικονομικά αποδοτικό, τεχνολογικά ουδέτερο και κοινωνικά δίκαιο τρόπο.

Εν μέσω των σημερινών γεωπολιτικών εντάσεων, η ΕτΠ τονίζει ότι η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει προσβάσιμες, αξιόπιστες και κυρίως εγχώριες καθαρές πηγές ενέργειας και να διασφαλίσει ότι οι περιφέρειες είναι ενεργειακά ανεξάρτητες και αυτοδύναμες σε περιπτώσεις διακοπών ρεύματος και διαταραχών του εφοδιασμού. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανθεκτικότητα των ενεργειακών υποδομών έναντι πιθανών στρατιωτικών απειλών και ακραίων καιρικών φαινομένων.

Οι δήμοι και οι περιφέρειες υπενθυμίζουν τον καίριο ρόλο τους στην παροχή σταθερής και οικονομικά προσιτής ενέργειας, στην ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών και στη συμμετοχή των κοινοτήτων στη μετάβαση. Η γνωμοδότηση ζητεί την ανάπτυξη ενός μοντέλου πολυεπίπεδης διακυβέρνησης στο πλαίσιο του οποίου οι δήμοι και οι περιφέρειες θα ενεργούν όχι μόνο ως φορείς υλοποίησης αλλά και ως συνσχεδιαστές των ενωσιακών και των εθνικών ενεργειακών πολιτικών. Αυτό απαιτεί τον εφοδιασμό των τοπικών και των περιφερειακών αρχών με τις ικανότητες, τις δεξιότητες, τους πόρους και τη στοχευμένη στήριξη ανάλογα με τους ειδικούς περιορισμούς, τα κενά υποδομών και τη διαθεσιμότητα πόρων. Η ΕτΠ πιστεύει επίσης ότι θα πρέπει να συμμετάσχει στην ειδική ομάδα για την Ενεργειακή Ένωση που συστάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές του τρέχοντος έτους.

Η ΕτΠ θεωρεί ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να αποτελέσει μία από τις προτεραιότητες του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ και ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές πρέπει να παραμείνουν πλήρως ενδυναμωμένες κατά την εφαρμογή. Καλεί τα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τους δημοσιονομικούς και δημοσιονομικούς κανόνες τους, ώστε οι επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο να εξαιρούνται ή να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ευελιξία. Είναι επίσης αναγκαίο να θεσπιστούν νέοι μηχανισμοί για την κινητοποίηση σημαντικών ιδιωτικών επενδύσεων και την ενίσχυση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού για την ενεργειακή μετάβαση.

Η εισηγήτρια Zdanowska εξέφρασε την ικανοποίησή της γιατην παρουσίαση της δέσμης μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυαστις 10 Δεκεμβρίου, με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών υποδομών δικτύου, στην επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης και στη διασφάλιση δικαιότερου καταμερισμού του κόστους όσον αφορά τα διασυνοριακά έργα. Η ΕτΠ προσβλέπει επίσης στην επικείμενηδέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τηνενέργεια των πολιτών, η οποία αναμένεται να δώσει προτεραιότητα στην ανάπτυξη κοινοτήτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και μοντέλων παραγωγών-καταναλωτών, να προωθήσει τον εξηλεκτρισμό με γνώμονα τον καταναλωτή και να στηρίξει τις προσπάθειες απαλλαγής των περιφερειών εξόρυξης άνθρακα από τις ανθρακούχες εκπομπές που βρίσκονται σε μετάβαση.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αναγκαίες βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης και οι ανακαινίσεις κτιρίων επηρεάζουν δυσανάλογα τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και ενεργειακής ένδειας, η ΕτΠ ζητεί στοχευμένα τοπικά μέτρα, όπως δημοτικά προγράμματα ανακαίνισης, δάνεια μηδενικού επιτοκίου, στήριξη ενεργειακών έργων και στεγαστικών συνεταιρισμών με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, κοινωνικά τιμολόγια και άμεση χρηματοδοτική συνδρομή.

Η γνωμοδότηση ζητεί ένα δεσμευτικό πλαίσιο της ΕΕ για τη σταδιακή κατάργηση όλων των άμεσων και έμμεσων επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων, διασφαλίζοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική προσιτότητα και την ανταγωνιστικότητα. Ταυτόχρονα, προειδοποιεί ότι η εφαρμογή του ΣΕΔΕ2στην τρέχουσα μορφή του ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει απότομη αύξηση της ενεργειακής φτώχειας και θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού στην πολιτική για το κλίμα και στην ΕΕ. Τονίζει επίσης ότι ο στόχος της ΕΕγια μείωση των εκπομπών έωςτο 2040, ο οποίος συμφωνήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου, θα πρέπει να συνοδεύεται από τις ευνοϊκές συνθήκες για τους πολίτες και τη βιομηχανία και πρέπει να επιδιωχθεί κατά τρόπο που να διασφαλίζει την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα στην ΕΕ.

Παράθεση:

Εισηγήτρια: Hanna Zdanowska (PL/EPP), δήμαρχος Łódź: «Κανένας πολίτης στην Ευρώπη δεν θα πρέπει να ανησυχεί για το αν μπορεί να θερμάνει το σπίτι του ή να κρατήσει αναμμένα τα φώτα. Η οικονομικά προσιτή, ασφαλής και καθαρή ενέργεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιοπρέπεια, την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. Κατά τη συζήτηση σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές προκλήσεις, οι ευκαιρίες, οι ανάγκες και τα κοινωνικοοικονομικά πλαίσια, καθώς και τα ειδικά χαρακτηριστικά των περιφερειών. Και εμείς – οι τοπικές κυβερνήσεις, αλλά και οι κάτοικοι και οι επιχειρήσεις μας – αντιμετωπίζουμε πολλές προκλήσεις κατά τη μετάβαση αυτή, από τους περιορισμένους οικονομικούς και οργανωτικούς πόρους έως τα νομοθετικά και γραφειοκρατικά εμπόδια.»

Περισσότερες πληροφορίες:

Το σχέδιο δράσης για την οικονομικά προσιτή ενέργεια που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2025 αποσκοπεί στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, στην ολοκλήρωση της Ενεργειακής Ένωσης, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση επενδύσεων στον τομέα της καθαρής ενέργειας.

Στις 10 Δεκεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τηδέσμη μέτρων γιατα ευρωπαϊκά δίκτυα και την πρωτοβουλία για τους ενεργειακούς αυτοκινητόδρομους . Η δέσμη μέτρων για τα δίκτυα έχει ως στόχο να προσφέρει μια πραγματικά ευρωπαϊκή προοπτική για τον σχεδιασμό των υποδομών, επιταχύνοντας παράλληλα τις διαδικασίες αδειοδότησης και διασφαλίζοντας δικαιότερο επιμερισμό του κόστους όσον αφορά τα διασυνοριακά έργα. Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης 8 ενεργειακούς αυτοκινητόδρομους για την αντιμετώπιση των πλέον επειγουσών αναγκών σε υποδομές που απαιτούν πρόσθετη βραχυπρόθεσμη στήριξη και δέσμευση για υλοποίηση. 

Μια πρόσφατη μελέτη της ΕτΠ σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τους υφιστάμενους φραγμούς και τις περιφερειακές ανισότητες σε όλα τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή των οδηγιών προσαρμογής στον στόχο του 55 %. Επισημαίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις που συνδέονται με τους οικονομικούς πόρους, τη διοικητική ικανότητα, τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων και την κανονιστική ευθυγράμμιση, με σημαντικές ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών.

Αρμόδιος:

Lauri Ouvinen
Τηλ. +32 473536887
lauri.ouvinen@cor.europa.eu