Kliknij tutaj, aby uzyskać automatyczne tłumaczenie poniższego tekstu.
Wzmocnienie współpracy terytorialnej w Europie najlepszym rozwiązaniem dla naszej wspólnej przyszłości  

Artykuł redakcyjny Karla-Heinza Lambertza, przewodniczącego Europejskiego Komitetu Regionów (KR-u) i Franciny Armengol, prezydent Balearów, członkini Komitetu Regionów i przewodniczącej euroregionu Pireneje–Morze Śródziemne, przygotowany przed 9. dorocznym posiedzeniem Europejskiej Grupy ds. Współpracy Terytorialnej w Palmie na Majorce, Majorka, 27 września 2019 r.

Usuwanie barier i wspieranie współpracy terytorialnej między państwami członkowskimi jest równoznaczne z integracją europejską i solidarnością. Od momentu swojego powstania ponad 60 lat temu UE wspierała dążenia do pogłębienia spójności terytorialnej, zwalczania nierówności regionalnych i otwarcia jednolitego rynku. Niemniej obciążenia administracyjne, brak inwestycji oraz ostatnie wydarzenia polityczne takie jak kryzys migracyjny spowodowały, że możliwości oferowane przez współpracę terytorialną nie zostały jeszcze w pełni wykorzystane.

Współpraca w takich dziedzinach jak zrównoważony rozwój, transport, opieka zdrowotna i kultura ma zasadnicze znaczenie dla integralności jednolitego rynku i integracji europejskiej – 150 mln osób, czyli 30 % całej ludności UE, mieszka w wewnętrznych regionach przygranicznych. Ochrona, wspieranie i inwestowanie we współpracę transgraniczną przynosi korzyści nie tylko społecznościom przygranicznym, lecz także Unii Europejskiej jako całości. W ciągu ostatnich 30 lat UE wspierała współpracę transgraniczną, wprowadzając polityki i programy takie jak „Europejska współpraca terytorialna” i fundusze regionalne UE (polityka spójności).

Szczególnie ważną rolę w pogłębianiu integracji w Europie odegrały euroregiony i  europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej (EUWT), w ramach którego co najmniej dwa regiony z różnych państw członkowskich UE współpracują w obszarach wspólnego zainteresowania gospodarczego, społecznego, kulturalnego i politycznego.

Utworzony w październiku euroregion Pireneje –Morze Śródziemne wspiera współpracę terytorialną między Katalonią, Balearami i Oksytanią i ma być euroregionem innowacyjnym i zrównoważonym. Przyczynia się także do ożywienia wspólnej tożsamości politycznej i kulturowej. Ponadto pomógł on uruchomić projekty takie jak nagrodzony szpital Cerdanya znajdujący się na granicy francusko-katalońskiej w Pirenejach – pierwszy szpital transgraniczny w Europie.

Obywatele w regionach transgranicznych mogą różnić się pod względem językowym i kulturowym, lecz najczęściej napotykają podobne przeszkody dla rozwoju gospodarczego i społecznego. Różnice w kompetencjach, strukturach i przepisach między regionami przygranicznymi stały na przeszkodzie wielu możliwościom współpracy. Komisja Europejska wskazała, że całkowite wyeliminowanie obciążeń transgranicznych doprowadziłoby do wzrostu PKB o 8 % i poczyniła kroki na rzecz ograniczenia biurokracji. Jednak propozycje dotyczące wprowadzenia kryteriów gęstości zaludnienia w regionach przygranicznych przy podejmowaniu decyzji o dostępie do funduszy mogą utrudniać współpracę terytorialną.

UE opracowuje nowy europejski mechanizm prawny współpracy transgranicznej , który umożliwi co najmniej dwóm organom lokalnym lub regionalnym podpisanie umowy i uruchomienie współpracy transgranicznej. Może to pobudzić opracowywanie projektów między terytoriami przygranicznymi umożliwiając regionom odzwierciedlenie prawodawstwa obowiązującego w ich państwach członkowskich. Pewne jest, że te i inne środki mające na celu wspieranie współpracy regionalnej, terytorialnej, transnarodowej i transgranicznej powinny być traktowane jako priorytety nowego Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej. Oczywiste jest również, że skuteczna współpraca transgraniczna musi dać regionom możliwość samodzielnego planowania programów i podejmowania decyzji.

Nawet przy odpowiednim poziomie woli politycznej i zmniejszeniu obciążeń administracyjnych skuteczna współpraca terytorialna wymaga inwestycji. W ramach obecnego budżetu UE (na lata 2014–2020) we współpracę między regionami zostanie zainwestowane niemal 10 mld EUR z funduszy polityki spójności, z czego 6,8 mld EUR przeznaczono na regiony transgraniczne. Proponowane zmniejszenie środków z funduszy spójności przeznaczonych na współpracę terytorialną z 2,75 % do 2,5 % podważyłoby wysiłki na rzecz opracowania strategii rozwoju gospodarczego i promowania europejskiej solidarności.

Wraz z objęciem urzędu przez nowy Parlament Europejski i Komisję Unia Europejska musi skoncentrować wszystkie swoje wysiłki na zademonstrowaniu solidarności europejskiej i na wzmocnieniu integracji. Jeżeli UE ma stawić czoła populizmowi i reagować na nowe wyzwania, takie jak globalizacja, nierówności, migracja i zmiana klimatu, musimy kontynuować współpracę na rzecz wzmocnienia współpracy terytorialnej i przekształcenia naszych regionów w siłę napędową zrównoważonego wzrostu gospodarczego, z korzyścią dla wszystkich obywateli w każdym zakątku Europy.

Nota informacyjna

Doroczne posiedzenie Platformy Europejskich Grup Współpracy Terytorialnej odbędzie się w dniu 27 września 2019 r. w Palmie na Majorce i zostanie zorganizowane przez Europejski Komitet Regionów we współpracy z euroregionem EUWT Pireneje–Morze Śródziemne i rządem Balearów.